Het dioxineprobleem in Rusland bevond zich lange tijd onder het beheer van de KGB en het ministerie van defensie. Pas in 1989 werd het stempel van geheimhouding er afgehaald. Maar nog steeds hebben de bevolking en de bestuurlijke organen geen idee van de volledige omvang van het dioxinegevaar.

Door Andrej Lutsjinkin

Experts van het Internationale Programma voor chemische veiligheid van de VN classificeren de bronnen van dioxine als supervergiften. In de Russische stad Sint Petersburg is afvalverbranding de bron van zware milieuverontreiniging met dioxinen. De grootste Finse bouwonderneming YIT bouwde samen met specialisten van het Russische staatsbedrijf 'Vodokanal Sankt Peterburga' met ruime financiële steun van het Finse ministerie van milieu een station op het eilandje Belyj, gelegen in de Finse Golf vlakbij Sint Petersburg, voor verbranding van het bezinksel van rioolwater. Vooraanstaande experts uit Rusland ontdekten hoge concentraties polychloor-bifenyl (PCB) tijdens dit proces. Pogingen van wetenschappers om een ecologische ramp te voorkomen werden gestopt, omdat de leiding van Vodokanal ophield ze toe te laten op het eiland Belyj.

In de hele wereld wordt erkend dat dioxine een belangrijke bron van milieuverontreiniging is. Maar voor de uitvoerende macht van de Russische Federatie, de natuurbeschermingsinstanties en de monopolist Vodokanal hebben de internationale documenten geen juridische kracht. Zo verdwijnen de veiligheid en de gezondheid van de burgers naar de achtergrond wanneer er een onmiddellijk financieel voordeel te behalen is. In dit verband moet worden herinnerd aan de in mei 2001 in Stockholm aangenomen VN-conventie 'Over organische vervuiling'. De Conventie is gericht op een verbod op de produktie van vast organisch afval en de vernietiging ervan, en in de loop van 2001 door 146 landen ondertekend, waaronder de Russische Federatie. Desondanks begint Vodokanal met financiële steun uit Finland aan de bouw van de Zuid-West Reinigingsinstallatie, de Yuzos.
Hier willen wij aandacht vragen voor de problemen die met de Yuzos ontstaan. Er wordt in de geprojecteerde en reeds begonnen bouw van de Yuzos verouderde technologie van westerse bedrijven gebruikt. Juist de utilisatie van bezinksel zal plaatsvinden volgens de technologie van verbranding, waardoor de aanwezige dioxinen supertoxisch worden. Volgens gegevens van het Ministerie van gezondheidszorg en medische industrie van de Russische Federatie en de Petersburgse medische staatsacademie genoemd naar I.I. Metsjnikov ontstaan dioxinen bij de produktie van andere chemische stoffen. Bron van ontstaan van verontreiniging van het natuurlijk milieu is de verbranding van bezinksel. De bij verbranding vrijkomende stoffen vormen een klasse-I gevaar, bezitten een sterk kankerverwekkende werking, tasten de reproductiefuncties van mannen en vrouwen aan, veroorzaken huidziekten, beschadigingen van het centrale zenuwstelsel, de lever, aantasting van het immuniteitssysteem en de ademhalingsorganen. De Russische staatsgezondheidsdienst Gossanepidnadzorom vindt een dosis van 10 eenheden van deze stoffen aanvaardbaar. Ter vergelijking: in de VS ligt de norm op 0,1 eenheid, in Duitsland 1 en Nederland 4.
Uit de in 2000-2001 gehouden ecologische monitoring blijkt dat, ook zonder inbreng van de Yuzos en ondanks een daling van de zware industriële produktie, de vervuiling van de grond in Sint Petersburg heel hoog blijft. Bij onderzoek naar het PCB-gehalte in slijkmonsters bleek de omgeving van de oude afvalcentrale in het noorden van de stad 56 microgram per kilo te bevatten, en monsters van het eiland Belyj bevatten 210 microgram per kilo.

De bijzonderheden van de in Rusland toegepaste technologie en de gevaren van dit proces van verbranding van bezinksel komen er op neer dat dioxinen worden gevormd in de fase van afkoeling en tijdens de verbrandingsprocedure in de filters. In West-Europa wordt tegenwoordig een technologie van waterzuivering toegepast met biologische methoden. Zo wordt in het Duitse Brandenburg een nulniveau van bezinksel bereikt wanneer het vervuilde water het biologisch stadium van de waterzuivering doorloopt. Op het Petersburgse eilandje Belyj werd, wederom met financiële steun van het Finse ministerie van milieu, een eenheid in bedrijf genomen voor de verwijdering van nitrogenen en fosfor uit gereinigd afvalwater in het laatste stadium van de zuivering. In het eerste stadium van de zuivering blijft alles achter in de droge restanten modder, met als gevolg dat de voornaamste toxisch-chemische verbindingen fosfor en nitrogenen in de modder achterblijven die later wordt verbrand. Finland krijgt hierdoor een schone Finse Golf, en de inwoners van Sint Petersburg een vervuild milieu in een atmosfeer vol met giftige stoffen. En stel maar niet eens de vraag waar de as terechtkomt die ontstaat na verbranding van de restanten modder...

In dit verband komt ook de vraag op hoe gefundeerd het investeringskrediet van 150 miljoen euro is dat door Vodokanal St. Peterburg werd opgenomen bij de Europese Bank voor Reconstructie en Ontwikkeling. Niet bekend is wie er garant staat voor het gegeven krediet, noch weten we iets over het rentepercentage dat moet worden betaald en de aflossingsduur. In 1999 besteedde Vodokanal St. Peterburg een bedrag van in totaal 450 miljoen roebel aan de bouw van een zuiveringsinstallatie. Daarvan ontving Vodokanal 200 miljoen in het kader van een Frans-Russisch intergouvernementeel krediet. In z'n totaliteit overtreft het verstrekte krediet alle federale uitgaven in de Russische Federatie voor de bescherming van het milieu.

Op 21 maart 2003 vond er in Sint Petersburg een maatschappelijke 'hearing' plaats over de Yuzos. De leiding van Vodokanal nodigde de inwoners van St. Petersburg hiervoor uit. Maar in plaats van inspraak werd onder feestelijke omstandigheden de bouw van de Yuzos bekendgemaakt. In een land waar geen grondslag is voor democratie en waar het recht van de burgers op een schoon leefklimaat wordt vertrapt kan men deze hearing beschouwen als een opzettelijk, bewust bedrog van de gemeenschap. In Rusland konden de burgers zich er voor de zoveelste keer van overtuigen dat wetten slechts in theorie op papier staan en dat zij in de praktijk geen betekenis hebben. In het bizonder zijn dat de wetten "Over milieubescherming', 'Stadsplanningscodex', "Over de ecologische expertise'. De hearings hadden moeten plaatsvinden in het stadium van ontwerp van het project, omdat het gegeven object voor de bevolking van de stad een ecologisch risico vormt.
In overeenstemming met de wet 'Over de ecologische expertise' moet bij een investering die een half miljoen dollar overschrijdt een ecologische expertise worden uitgevoerd op federaal niveau. Uit rapportages van de vertegenwoordigers van Vodokanal blijkt dat een dergelijke expertise niet werd uitgevoerd.