Ruslands rijksten

Nu Rusland definitief met het communistische verleden heeft afgerekend,
regent het daar roebels. En nu kent dus ook Rusland eindelijk zijn eigen
'nouveau riche' en kapitalistische jetset. Fraude, corruptie en
vriendjespolitiek; daar draaien deze welgestelde heren hun hand niet voor
om. Panorama geeft u de tien rijkste Russen: wie zijn ze, wat doen ze en
waar hebben zij hun fortuin aan te danken?

door Han van Bodegom

10
Naam: Alexei Mordashov (38)
Bedrijf: o.a. Severstal (staal)
Burgerlijke staat: getrouwd, 2 kinderen
Vermogen: 1,2 miljard dollar

Wie?
Nummer tien is de 38-jarige Alexei Mordashov: met een geschat vermogen van
1,2 miljard dollar de 'armste' kapitalist van deze lijst.
Rijk geworden van?
Als deze geraffineerde Rus in 1996 wordt benoemd tot algemeen directeur van
het grootste Russische staalbedrijf Severstal, is hij net dertig jaar oud.
Ondanks zijn gebrek aan ervaring weet hij ten tijde van de privatisering van
de oude Russische staatsbedrijven - op slinkse wijze - vijftig procent van
de aandelen van Severstal in handen te krijgen.
Bezigheden?
Sinds 2002 is hij de president van de Serverstal-Groep. Momenteel is zijn
voornaamste bezigheid lobbyen: met als doel Rusland toe te laten treden tot
de Wereld Handelsorganisatie WTO.
Reputatie?
Mordashov staat bekend als een ijskoude kikker die over lijken gaat om zijn
doel te bereiken. Zo heeft hij in een poging de arbeidsproductiviteit te
verhogen niet minder dan 15.000 van de 53.000 medewerkers van Severstal op
staande voet ontslagen. Ook tegenover zijn ex-vrouw is hij bikkelhard. Voor
hun scheiding zou hij haar hebben gezegd: "Probeer beslag te leggen op wat
dan ook en ik pak alles van je af wat je nog over hebt." Maar boontje komt
om zijn loontje. Ex-vrouw Yelena spande een rechtszaak aan en won.

9
Naam: Vagit Alekperov (53)
Bedrijf: o.a. LUKoil (olie)
Burgerlijke staat: getrouwd, 1 kind
Vermogen: 1,3 miljard dollar

Wie?
Vagit Alekperov (53), voormalig minister van brandstof en energie ten tijde
van het Jeltsin regime, beschikt over een geschat vermogen van een slordige
1,3 miljard dollar.
Rijk geworden van?
Hij heeft zijn fortuin voornamelijk te danken aan oliegigant LUKoil. Samen
met enkele andere directieleden heeft hij meer dan vijftig procent van de
aandelen van dit miljardenbedrijf in handen. Alekperov geeft als minister de
privatisering van staatsbedrijven mee vorm. Maar werken in de politiek
levert niet zoveel op als het runnen van een oliemaatschappij, dat beseft
ook hij. Op het moment dat staatsbedrijven worden verkocht voor een appel
een ei, zegt Alekperov de politiek dan ook vaarwel en wordt president van
LUKoil.
Bezigheden?
Het runnen van LUKoil is nog altijd zijn voornaamste activiteit, alhoewel
het bedrijf de laatste tien jaar aan prestige heeft verloren. Begin jaren
negentig was LUKoil nog toonaangevend in de oliesector. Alekperov was
tijdelijk zelfs in onderhandeling met Saddam Hoessein over de exploitatie
van één van de grootste olievelden in Irak. Een samenwerking die echter op
niets uitdraaide. Maar wat verwacht je als je zaken doet met de meest
beruchte dictator van de wereld.
Reputatie?
Alekperov staat bekend als een sluwe zakenman en dat blijkt onder meer uit
hoe hij en zijn compagnons het gros van de aandelen van LUKoil in handen
hebben gekregen. Werknemers van LUKoil kregen gedurende een langere periode
geen salaris uitbetaald, maar werden betaald in bedrijfsaandelen. Aandelen
vullen echter geen hongerige magen en dus waren de werknemers genoodzaakt de
aandelen tegen lage prijzen te verkopen aan enkele buitenlandse
ondernemingen. Ondernemingen die, zo bleek later, indirect gerund werden
door Alekperov en kornuiten. Een fraai staaltje van creatief ondernemen.

8/7
Naam: Vladimir Yevtushenkov (55)
Bedrijf: o.a. AFK Sistema
Burgerlijke staat: getrouwd, 2 kinderen
Vermogen: 1,5 miljard dollar

Wie?
Op een gedeeld zevende plaats staat Vladimir Yevtushenkov. Yevtushenkov
heeft met twee doctorale studies de meeste kennis in huis en met zijn 55
jaar is hij ook de oudste van het stel.
Rijk geworden van?
Hij is de oprichter van AFK Sistema. Een bedrijvenconsortium dat onder
andere actief is in de detailhandel, olie en het bankwezen. Yevtushenkov is
een zwager van Moskou's burgermeester Yuri Luzhkov. Boze tongen beweren dan
ook dat AFK Sistema (gedeeltelijk) is gefinancierd uit de gemeentekas. Iets
wat Yevtushenkov natuurlijk ontkent: "Ik ben een fatsoenlijke zakenman en
een eerlijk burger."
Bezigheden?
De laatste jaren heeft Yevtushenkov vooral furore gemaakt in de
telecommunicatiebranche. Hij is onder andere mede-eigenaar van het grootste
en meest populaire mobiele netwerk in Rusland.
Reputatie?
Yevtushenkov staat bekend om zijn vermogen van falende ondernemingen in een
handomdraai goedlopende en rendabele bedrijven te maken. Vladimir
Yevtushenkov werkt nauw samen met Deutsche Telekom, bekend van de
wielersport. Misschien zijn het wel de Duitse degelijkheid en het Duitse
doorzettingsvermogen die hem hebben geïnspireerd. Tot nu toe hebben al zijn
inspanningen hem in elk geval een geschat vermogen opgebracht van 1,5
miljard dollar.

8/7
Naam: Oleg Deripaska (36)
Bedrijf: o.a. Roessal (aluminium)
Burgerlijke staat: getrouwd, geen kinderen
Vermogen: 1,5 miljard dollar

Wie?
Oleg Deripaska is met 36 jaar de benjamin van het stel. Opmerkelijk detail:
hij is de aangetrouwde kleinzoon van voormalig president Boris Jeltsin.
Rijk geworden van?
In 2000 heeft hij samen met de inmiddels roemruchte Roman Abramovich (nummer
twee op de lijst) en nog een andere compagnon Roessal opgericht. Roessal is
tegenwoordig het op één na grootste aluminiumbedrijf van de wereld.
Bezigheden?
Deripaska gaat graag tegen de stroom in. Zo is hij, in tegenstelling tot de
meeste grote industriëlen, een uitgesproken tegenstander van de toetreding
van Rusland tot de WTO. "Ik heb een grenzeloos geloof in de kracht van
Rusland en ik ben ervan overtuigd dat er wereldwijd geen betere economie is
om in te investeren", aldus Deripaska. Gezien zijn reputatie is het ook niet
verwonderlijk dat hij pottenkijkers zo veel mogelijk buiten de deur wil
houden.
Reputatie?
In de voormalige Sovjet-Unie wordt de aluminiumbranche in één adem genoemd
met de maffia. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit het Westen
verschillende aanklachten lopen tegen Deripaska en compagnons en ook de
Russische overheid zit hen op de hielen. Hij en zijn 'partners in crime'
worden ervan verdacht met behulp van privé-milities bedrijven gewelddadig te
hebben overgenomen. Dat misdaad blijkbaar toch loont, blijkt uit de uitkomst
van dit verhaal: tot op de dag van vandaag hebben alle vooronderzoeken en
rechtszaken nog niet geleid tot veroordelingen, laat staan celstraffen.
Integendeel, de aluminiummannen gaan op dezelfde voet verder.
6
Naam: Mikhail Prokhorov (38)
Bedrijf: o.a. Norilsk (Nikkel)
Burgerlijke staat: vrijgezel
Vermogen: 1,6 miljard dollar

Wie?
Op de zesde plek staat Mikhail Prokhorov, een 38-jarige flamboyante
miljardair met een geschat vermogen van 1,6 miljard dollar.
Rijk geworden van?
In het dagelijkse leven runt Prokhorov samen met Vladimir Potanin (nummer 5)
het bedrijvenconsortium Interros. Interros was vóór 1998 vooral actief in
het bankwezen, nu ligt de nadruk van dit consortium op nikkelfabrikant
Norilsk.
Bezigheden?
"Ik heb mezelf als taak gesteld Norilsk om te vormen tot een grote speler op
de wereldmarkt", aldus Prokhorov. De eerste en belangrijkste stap heeft hij
inmiddels gezet: Norilsk heeft bekend gemaakt te willen investeren in een
mijngigant in de Verenigde Staten. Als de Amerikaanse overheid hiervoor
groen licht geeft, wordt dit de grootste investering aller tijden van een
Russische onderneming in het buitenland.
Reputatie?
Prokhorov is single en staat bekend als een extravagante playboy. Aan de
Franse Rivièra, waar hij vaak te vinden is, geeft hij regelmatig exclusieve
en peperdure feesten die doorgaan tot in de late of juist vroege uurtjes.
Voor zijn medefortuinlijken is hij erg aardig en royaal. Maar net als de
meeste miljardairs uit deze top-10 is Prokhorov niet altijd even solidair
met zijn werknemers. Dit jaar nog gingen de arbeiders van Norilsk in
hongerstaking tegen de lage lonen en de onregelmatige uitbetaling hiervan.
Of Prokhorov veel van dit protest heeft meegekregen, valt te betwijfelen.
Waarschijnlijk lag hij te zonnen aan de Franse Rivièra, met een glas wodka
in de ene en een toastje Beluga-kaviaar in de andere hand.

5
Naam: Vladimir Potanin (43)
Bedrijf: o.a. Norilsk (nikkel)
Burgerlijke staat: getrouwd, 3 kinderen
Vermogen: 1,8 miljard dollar

Wie?
Vladimir Potanin werd in 1998 door Forbes Magazine uitgeroepen tot rijkste
man van Rusland. Inmiddels heeft hij flink aan terrein moeten inboeten. Zijn
huidige vermogen wordt geschat op een slordige 1,8 miljard dollar.
Rijk geworden van?
Deze veertiger heeft samen met Prokhorov de controle over een twintigtal
voormalige staatsbedrijven. Variërend van nikkelproducent Norilsk en
oliemaatschappij Sidanko, tot en met één van de grootste krantenuitgeverijen
in Rusland.

4
Naam: Viktor Vekselberg (46)
Bedrijf: o.a. TNK Oil (olie)
Burgerlijke staat: onbekend
Vermogen: 2,5 miljard dollar

Wie?
De 46-jarige Viktor Vekselberg is te vinden op de vierde plek. Hij is
mede-eigenaar van TNK Oil, waar ook de nummer drie van deze top-10 (Mikhail
Friedman) grootaandeelhouder is.
Rijk geworden van?
Vekselberg heeft naar schatting een kwart van de aandelen van TNK Oil in
beheer. Verder is hij een grote speler in de aluminiumindustrie. Samen met
een compagnon heeft hij in korte tijd een waar aluminiumimperium opgebouwd,
inclusief een bedrijf in de Verenigde Staten.
Bezigheden?
Vekselberg heeft grootse plannen met TNK Oil en ook zijn aluminiumimperium
groeit als kool. Kortom: Viktor Vekselbergs ster is rijzende en zo ook zijn
kapitaal. Hij heeft inmiddels een geschat vermogen van 2,5 miljard dollars.
Imponerend, maar voor een notering bij de eerste drie zal hij toch nog even
moeten sparen.
Reputatie?
Vekselberg is qua faam de grote onbekende in dit rijtje. Maar onlangs kwam
hij in het nieuws nadat hij bij veilinghuis Sotheby's een serie
Fabergé-eieren van Russische komaf kocht. Kosten: ruim honderd miljoen
dollar. "Het was een unieke mogelijkheid", aldus kunstliefhebber Vekselberg.
Wellicht dat de Russische definitie van 'uniek' verschilt van de onze.
Honderd miljoen dollar voor een stel beschilderde paaseieren, lijkt toch
echt wat aan de hoge kant.

3
Naam: Mikhail Friedman (39)
Bedrijf: o.a. TNK Oil (olie)
Burgerlijke staat: getrouwd, 2 kinderen
Vermogen: 4,3 miljard dollar

Wie?
Mikhail Friedman, van origine een Oekraïense jood, voelt zichzelf eerder een
Europeaan dan een Rus. Zijn vermogen wordt geschat op 4,3 miljard dollar.
Een hoop poen, maar dat is ook noodzakelijk. Friedman, zijn vrouw en twee
dochters leiden namelijk een waar jetsetbestaan in Parijs. Vive la France,
vive le kapitalisme, is waarschijnlijk hun motto...
Rijk geworden van?
Friedman is één van de weinigen uit deze top-10 die er al vanaf het begin
bij is. In de dagen dat Gorbatsjov de eerste privé-ondernemingen toeliet,
was Friedman er als de kippen bij. Samen met een schoolvriend startte hij
een glazenwasserbedrijf. Ruim een decennium later bezit hij zoveel
ondernemingen, dat één glazenwasserbedrijf niet volstaat om al zijn ramen te
lappen.
Bezigheden?
Friedmans westerse mentaliteit en natuurlijk zijn kapitaal maken hem
interessant voor buitenlandse ondernemingen. TNK Oil, waarvan hij
grootaandeelhouder is, en een grote Britse energieleverancier (BP) hebben
plannen om te fuseren in een nieuwe onderneming (TNK-BP).
Reputatie?
Een intelligente man met een neusje voor zaken. En opvallender: er zijn
nauwelijks beschuldigingen aan zijn adres. Volgens Friedman hebben grote
bedrijven ook helemaal geen illegale praktijken nodig: "De banden tussen
grote bedrijven en de politiek zijn zeer hecht en daar wordt door deze grote
bedrijven dankbaar gebruik van gemaakt."

2
Naam: Roman Abramovich (37)
Bedrijf: o.a. Sibneft (olie)
Burgerlijke staat: getrouwd, geen kinderen
Vermogen: 5,7 miljard dollar

Wie?
Roman Abramovich, inmiddels een beroemdheid in Groot-Brittannië, is de
tweede rijkste man van Rusland en zijn ster is nog altijd rijzende. Zijn
geschat vermogen bedraagt niet minder dan 5,7 miljard dollar.
Rijk geworden van?
Abramovich is een echte 'selfmade man'. Een schoolverlater die met niets
begon en nu al héél wat heeft. Zo is hij grootaandeelhouder in
oliemaatschappij Sibneft en mede-eigenaar van enkele aluminiumondernemingen.
Bezigheden?
Begin 2003 koopt deze oliebaron de zeer populaire Londense voetbalclub
Chelsea op. Binnen enkele maanden investeert hij voor honderden miljoenen
euro's in nieuwe spelers en nog steeds gaat de geldkraan niet dicht. "Als ik
het idee heb dat we meer spelers moeten kopen om nog succesvoller te zijn,
dan zal ik nóg meer geld investeren", aldus Abramovich. En hij lijkt niet
van plan zich te beperken tot de voetbalwereld. Recent heeft hij zijn oog
laten vallen op de Formule 1.
Reputatie?
Abramovich is geen man die zich beperkt tot woorden; hij krijgt waar hij
zijn oog op laat vallen. Een karaktertrekje dat doet denken aan de
hoofdpersonen uit films als The Godfather en Scarface. Abramovich is dan ook
zeker geen lieverdje, integendeel zelfs. Hij wordt verdacht van fraude,
witwasserij, omkoperij en van het onderhouden van banden met de maffia. Zo
loopt er bij het parket in Antwerpen een gerechtelijk onderzoek naar enkele
van zijn bedrijven. Alleen al in België zou hij de overheid voor tientallen
miljoenen hebben opgelicht. Maar onze zuiderburen doen er verstandig aan op
hun tellen te passen, voordat hij na de Formule 1 zijn zinnen zet op heel
België.

1
Naam: Mikhail Chodorkovski (40)
Bedrijf: o.a. Yukos Oil (olie)
Burgerlijke staat: getrouwd, 4 kinderen
Vermogen: 8,0 miljard dollar

Wie?
Mikhail Chodorkovski (40) heeft de eer zich rijkste man van Rusland te
noemen. Zijn gigantische vermogen bedraagt naar schatting acht miljard
dollar.
Rijk geworden van?
Chodorkovski heeft deze rijkdom grotendeels te danken aan aandelen in het
voormalig staatsbedrijf Yukos Oil, inmiddels gefuseerd met Sibneft. Waarvan,
hoe kan het ook anders, Abramovich grootaandeelhouder is. Zo zie je maar
weer: it's a small world. Chodorkovski heeft zijn aandelen in Yukos
hoofdzakelijk te danken aan het overheidsprogramma 'aandelen voor leningen'.
Investeerders leenden geld uit aan de Russische overheid en als deze de
lening niet tijdig kon aflossen, werden de schuldeisers terugbetaald in
aandelen. De eigenlijke waarde van de aandelen was natuurlijk vele malen
groter dan het uitgeleende bedrag.
Bezigheden?
Momenteel wasknijpers in elkaar zetten en dergelijke, want Mikhail
Chodorkovski zit achter tralies. Op 25 oktober jongsleden is hij
gearresteerd op verdenking van fraude, belastingontduiking en nog een aantal
andere criminele feiten. Chodorkovski zelf ontkent alle aantijgingen: "Ik
heb me gehouden aan de wetten die toen golden. Deze waren alleen niet zo
goed."
Reputatie?
Hij ziet zichzelf graag als de Russische versie van business tycoon Richard
Branson. Zijn droom is dan ook om in de nabije toekomst zijn Yukos Oil op de
beurs van New York genoteerd te zien. En hij was goed op weg. Het afgelopen
jaar stegen de aandelen van dit bedrijf op de beurs van Moskou met maar
liefst 92%. Zo'n beursprestatie opent deuren; ook die van New York. Spijtig
voor Chodorkovski dat de deuren van zijn cel minder gevoelig zijn voor
beursprestaties.