Een nieuwe burgemeester voor Moskou?

Joeri Loezjkov is burgemeester van Moskou sinds juni 1992. Daarmee is hij zo'n beetje de langstzittende bestuurder van de Russische Federatie. Na Poetin en Medvedev wordt hij beschouwd als de machtigste politicus in Rusland. Maar de laatste weken wordt er gemorreld aan zijn positie en lijkt het erop dat zijn langste tijd erop zit. Wie heeft daar belang bij?

door Bas van der Plas/INSUDOK

Het is Vladimir Zjirinovski, leider van de LDPR, die zich geroepen voelde, of geroepen werd (!) om Joeri Loezjkov van corruptie te beschuldigen. In een ongekende openlijke aanval op de Russische televisie zei de ultranationalist dat het bewind van Loezjkov beschouwd kan worden als "de smerigste en meest corrupte lokale overheid in de geschiedenis van Rusland, een bewind dat zich bezighoudt met de ergste soort frauduleuze praktijken". Het ging er dan met name om dat Inteko, het bouwbedrijf van Jelena Baturina, echtgenote van Loezjkov, vrijwel alle grote opdrachten in Moskou krijgt. Zjirinovsky beschuldigde de burgemeester er ook van de uitslagen van de recente lokale verkiezingen voor de pro-Kremlin partij te bevoordelen.
Loezjkov op zijn beurt diende bij de Moskouse Savyolovsky rechtbank een klacht in wegens laster en eist een schadevergoeding van 5 miljoen roebel (115.000 euro) van Zjirinovski, en van de zender Rossija, de staatstelevisie, die het interview met Zjirinovski uitzond.

Onweerlegbaar bewijs

Het is niet de eerste keer dat Loezjkov van corruptie, fraude en machtsmisbruik wordt beschuldigd. In september 2009 werd op initiatief van Boris Nemtsov, een vooraanstaand politicus van de oppositie, een rapport gepubliceerd waarin hij het Moskouse stadhuis beschuldigde van machtsmisbruik door de gunning van lucratieve bouwcontracten aan Inteko, de firma die eigendom is van Jelena Baturina, echtgenote van Joeri Loezjkov. Critici in Moskou beschuldigen Loezjkov van het toestaan van het laten slopen van honderden historische gebouwen om plaats te maken voor enorme bouwprojecten. "We hebben onweerlegbaar bewijs," beweerde Nemtsov, "dat Loezjkov Inteko begunstigde met de ondertekening van vergunningen voor commerciële ontwikkeling, waardoor Baturina de rijkste vrouw werd in Rusland." Zij staat inderdaad als enige Russische vrouw in de top-100 van rijksten van het blad Forbes. Leonid Gozman, een ander lid van de oppositie in Rusland, heeft er in het openbaar voor gepleit dat Loezjkov ter verantwoording wordt geroepen voor de welig tierende corruptie in Moskou. Baturina (46 jaar) en Loezjkov (73 jaar) verwierpen op felle wijze alle beschuldigingen en zij klagen zowel Nemtsov als Gozman aan bij de rechter. Loezjkov noemde Nemtsov's rapport een beschrijving "vol leugens". De Moskouse burgemeester zei ook dat hij in de afgelopen 17 jaar van zijn burgemeesterschap ongeveer 10 rechtszaken per jaar met succes heeft ingediend, waarvan vele in verband met claims over het bedrijf van zijn vrouw. "Het is een indrukwekkend cijfer," zei hij.
Maar de aanvallen op het echtpaar Loezjkov-Baturina gaan door. Shalva Chigirinsky, voorheen een van de grootste eigenaren van onroerend goed in de stad en olietycoon, beweerde onlangs in documenten die werden ingediend bij het Londense High Court, dat Baturina in het geheim aandelen heeft in zijn olie-producerende maatschappij. Volgens Chigirinsky sloot hij in 1999 een strategisch partnerschap met Baturina, omdat "er geen grote projecten kunnen worden uitgevoerd in Moskou zonder haar steun”. Baturina op haar beurt heeft gezegd dat de bewering van een partnerschap met Chigirinsky "niet alleen onjuist is, het is het tegenovergestelde van de waarheid".

Waarschuwing

Interessant is inmiddels de vraag waarom de aanvallen op Loezjkov niet alleen maar doorgaan, maar juist nu verhevigd worden en dan ook nog eens met Zjirinovsky als belangrijkste woordvoerder. Sommige Moskouse insiders zeggen dat de campagne tegen Loezjkov begon nadat in opdracht van premier Vladimir Poetin een grote Moskouse markt werd gesloten op verdenking van de verkoop van smokkelwaar. De markt was in handen van Telman Ismailov, een goede vriend van Loezjkov. Ismailov zou de woede van Poetin hebben opgewekt toen hij ondanks de economische crisis massa's beluga kaviaar liet aanrukken en Paris Hilton, Sharon Stone en Richard Gere betaalde om de openingsparty van het Mardan Paleis in het Turkse Antalya bij te wonen. Dit hotel met 560 kamers en een enorm zwembad kostte ruim 1 miljard euro. De daaropvolgende problemen van Ismailov werden door sommigen geïnterpreteerd als een waarschuwing voor Loezjkov, die ook aanwezig was bij de openingsparty. Poetin was er niet en ook niet uitgenodigd!
In een recente opiniepeiling waarin kiezers werd gevraagd of "u denkt dat de geruchten dat Loezjkov corrupt is en dat hij het bedrijf van zijn eigen vrouw bevoordeelt juist zijn", antwoordde 61% ja. Slechts 1% van de ondervraagden verwierp de geruchten als "absoluut niet waar". De populariteit van de burgemeester is gedaald tot 36%, een daling met bijna de helft sinds april. De campagne die tegen Loezjkov gevoerd wordt lijkt dus zeker succes te hebben.
" De campagne tegen Loezjkov wordt gevoerd door pro-Kremlin krachten", zegt Sergej Mitrochin, leider van de liberale partij Jabloko, die in het parlement al zijn afgevaardigden kwijtraakte. "We willen hem niet verwijderd zien, omdat zij dan weer iemand die niet verkozen is willen kunnen benoemen en die in Moskou zou doen wat het Kremlin wil dat er gebeurt."

IJzeren vuist

Met nog slechts twee jaar van zijn vierde termijn als burgemeester staat de populistische Loezjkov onder een spervuur van kritiek waarvan sommigen geloven dat dit het begin van het einde voor de derde meest machtige politicus van Rusland is. Als burgemeester heeft Joeri Loezjkov Moskou in de afgelopen 17 jaar met een ijzeren vuist geregeerd. In binnen- en buitenland stond hij daardoor regelmatig bloot aan kritiek. Hij brandmerkte homoseksuelen als 'satanisch', liet straaljagers boven Moskou de wolken breken om op feestdagen goed weer te waarborgen en zette oproerpolitie in om anti-Kremlin demonstraties kort en klein te laten slaan. "In mijn ogen zien we het begin van het einde van de lange regeerperiode Loezjkov," zei een voormalig Kremlin-adjudant die de burgemeester goed kent. “Hem zal ofwel worden gevraagd om af te treden voor het einde van zijn termijn of hem zal worden verteld zich niet opnieuw kandidaat te stellen. Hoe dan ook, het Kremlin begint rond te kijken naar iemand om een van de meest lucratieve en krachtige functies van Rusland over te nemen."
En de kardinale vraag is wie die 'iemand' dan gaat worden. Er zijn twee mogelijke scenario's. Bij de volgende presidentsverkiezingen in de Russische Federatie komt Poetin weer terug op zijn oude post en kan Medvedev als dank het burgemeesterschap van Moskou aanvaarden. Een tweede mogelijkheid is dat Poetin het burgemeesterschap van de hoofdstad zelf ambieert. In beide gevallen zijn de huidige aanvallen op Loezjkov te verklaren en ook het feit dat Zjirinovsky de felste woordvoerder is in de strijd tegen de Moskouse burgemeester is niet echt opmerkelijk. De zogenaamde oppositiepartij LDPR, waar Zjrininosky de leider van is voert wel vaker smerige klussen uit voor de machtspartij Een Rusland. Een echte oppositiepartij is de LDPR natuurlijk niet, in de praktijk steunt zij de Russische regering die de LDPR gedoogt als partner om een schijn van democratie in Rusland te wekken. Er zijn immers ook oppositiepartijen in de Doema, het Russisch parlement, vertegenwoordigd?