Op vrijdag 3 december 2004 meldde het ANP in een bericht dat door vrijwel alle Nederlandse media werd overgenomen het volgende: "De Oekraïense oppositie heeft een belangrijke overwinning geboekt. Oekraïne moet opnieuw naar de stembus om een president te kiezen. Het hooggerechtshof verklaarde vrijdag de recente verkiezingen, waarbij regeringskandidaat Janoekovitsj won, ongeldig wegens fraude. De nieuwe stembusronde moet nog deze maand plaatsvinden. De pro-Russische premier Janoekovitsj en de westers georiënteerde oppositieleider Joesjtsjenko mogen het dan opnieuw tegen elkaar opnemen. De rechters constateerden talrijke misstanden tijdens de tweede ronde van de verkiezingen op 21 november. Zij bevestigden daarmee de klacht van de oppositie over kiezersbedrog. Ook internationale waarnemers hadden talrijke ongeregeldheden geconstateerd, die regeringskandidaat Janoekovitsj leken te bevoordelen.
Het besluit van het hooggerechtshof was met spanning afgewacht. Tienduizenden aanhangers van de oppositie reageerden met uitbundig gejuich op de bekendmaking. Zij hadden zich, net als de afgelopen twaalf dagen, massaal in het centrum van de Oekraïense hoofdstad Kiev verzameld om met hun zogenoemde oranjerevolutie tegen de fraude te demonstreren.
De uitspraak is een klap in het gezicht van de regering en vertrekkend president Koetsjma. Koetsjma zei alleen met compleet nieuwe presidentsverkiezingen genoegen te nemen. Hij keurde het af alleen de tweede ronde over te doen. Hij stelde een grondwetswijziging voor om de macht van de president te verkleinen en die van de regering en het parlement te vergroten.
Het hof boog zich sinds begin deze week over de klacht van oppositieleider Joesjtsjenko. Hij had het hof gevraagd de resultaten van de tweede ronde ongeldig te verklaren." (einde ANP-bericht)…

Elite tegen elite in Oekraïne

door Bas van der Plas/INSUDOK

In de machtsstrijd die in Oekraïne wordt geleverd was de aanhang van Janoekovitsj in een steeds defensiever positie terechtgekomen. Na een op woensdag 1 december in het Oekraïense parlement met drie stemmen meerderheid aangenomen motie van wantrouwen tegen Janoekovitsj en zijn regering, liet Janoekovitsj weten niet van plan te zijn af te treden als minister-president en de stemming in het parlement als 'ongrondwettelijk' te beschouwen. Diezelfde woensdag 1 december had Viktor Janoekovitsj een ontmoeting met zijn politieke tegenstander Viktor Joesjtsjenko. Dat gesprek was tot stand gekomen onder druk van de EU-delegatie, die onder leiding van Javier Solana naar Kiev was afgereisd. In dat gesprek benadrukten beide Viktors dat zij in afwachting waren van de uitspraak van het Hooggerechtshof, dat zich op dat moment al drie dagen boog over de klacht van Joesjtsjenko tegen de uitslag van de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op 21 november, waarvan in eerste instantie Janoekovitsj tot winnaar was uitgeroepen. Omdat steeds meer hoge regeringsambtenaren in Oekraïne in de afgelopen week waren overgelopen naar het kamp van Joesjtsjenko kwam de uitspraak van het Hooggerechtshof dat de verkiezingsuitslag ongeldig werd verklaard niet als een verrassing. Eerder hadden zowel Janoekovtisj als Joesjtsjenko laten weten zich te kunnen verzoenen met het feit dat er nieuwe verkiezingen komen. De tegenstellingen tussen beide kampen zijn evenwel niet verzoend.

Joesjtsjenko weet zich gesteund door Washington en de Europese Unie, terwijl Janoekovitsj Poetin en de Russische Federatie achter zich heeft, samen met Wit-Rusland en Kazakstan. Na het gesprek met Solana op 1 december liet Joesjtsjenko al weten 19 december als nieuwe verkiezingsdatum te zien, het is uiteindelijk 26 december geworden. In de optie van Joesjtsjenko zou alleen de tweede ronde van de presidentsverkiezingen moeten worden overgedaan met als enige kandidaten hijzelf en Janoekovitsj. Janoekovtisj en de aftredende Oekraïense president Koetsjma hadden echter te kennen gegeven de verkiezingen helemaal, dus ook de eerste ronde, over te willen doen. Dit zou meer tijd bieden aan de voorbereidingen, dat is officiële lezing, maar uitstel zou vooral ook de mogelijkheid geven om voor de door Moskou gesteunde kandidaat een alternatief te vinden die in staat zou zijn een bredere steun te krijgen dan waar Janoekovitsj nu over beschikt. Joesjtsjenko vreesde evenwel uitstel van de verkiezingsdatum, omdat met vele duizenden demonstranten dagelijks in Kiev nu de euforie op haar hoogtepunt is, een euforie die bij uitstel weer sterk af zou zwakken.

dreigementen

In de dagen na 21 november tot aan de uitspraak van het Hooggerechtshof heeft de Joesjtsjenko-clan herhaaldelijk haar eisen aangescherpt, waarmee zij een burgeroorlog en opsplitsing van het land riskeerde. In het bijzonder Julia Timosjenko, een van de leidende figuren van de Oekraïense oppositie naast Viktor Joesjtsjenko, ook wel 'mooie Julia ' of 'de roofbarones' of 'de gasprinses' genoemd, liet zich wat dat betreft niet onbetuigd. Nadat leiders uit het oosten van Oekraïne in antwoord op de demonstraties en eisen van de oppositie hadden gedreigd met eisen voor autonomie in hun regio, gaf Timosjenko een ultimatum uit namens het 'Comité voor Nationale Redding', waarin zij het ontslag eiste van de bestuurders in Oost-Oekraïne, van de algemeen procureur van Oekraïne, en de berechting van de gouverneurs van de provincies Charkov, Donetsk en Lugansk, die met autonomie gedreigd hadden. Ten overstaan van de duizenden demonstranten in Kiev dreigde Timosjenko ook met het beperken van de bewegingsvrijheid van president Koetsjma en met de blokkade van luchthavens, spoorwegen en autowegen. Timosjenko heeft macht gekregen na een relatie met de vroegere gouverneur van de regio Dnepropetrovsk, Pavel Lazarenko, die tot haar grote vreugde later Oekraïense premier werd en haar het beheer over honderden vroegere staatsbedrijven gaf en het alleenrecht op de import van gas uit Rusland. Timosjenko kreeg de controle over 20% van het Bruto Nationaal Product van Oekraïne, werd directeur van de "Verenigde Energiesystemen van Oekraïne". Vervolgens werd zij Minister van Energie en vice-premier, totdat zij door Koetsjma werd ontslagen. Daarna vormde zij met Lazarenko een politieke coalitie tegen Koetsjma. Gedurende haar hele actieve leven is de loopbaan van Timosjenko omgeven geweest met schandalen, verhalen over fraude en corruptie, maar steeds ontsprong zij de juridische dans. Haar vroegere maatje Lazarenko kwam evenwel in de gevangenis in San Francisco terecht, veroordeeld wegens grootschalige witwasoperaties van zwart geld, waaronder 72 miljoen dollar rechtstreeks afkomstig van… Julia Timosjenko (foto's).

Timosjenko spreekt op Kanaal-5	Voert campagne voor Joesjtsjenko- maar vooral ook voor zichzelf...	Glamourfoto zoals ze zichzelf graag presenteert...

De sociale en politieke basis van Joesjtsjenko is zeer gevarieerd. In een artikel van de British Helsinki Human Rights Group (zie het artikel in de Engelse versie van de website van INSUDOK) wordt de extreemrechtse steun behandeld en al eerder gaf INSUDOK aan wat de Amerikaanse en Europese steun inhoudt. Joesjtsjenko zelf is een nationalist van de rechtervleugel, die aanhanger is van een neoliberale economische politiek, waarbij hij vooral steunt op een kleine elite van oligarchen die rijkdom en macht heeft verworven ten gevolge van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en fors uit de staatsruif heeft kunnen plukken en zich delen van de vroegere staatseigendommen kon toe-eigenen. De verkiezingscampagne van Joesjtsjenko werd vooral gefinancierd door rechtse Amerikaanse instellingen, onder andere van George Soros, en rijke Oekraïense zakenlieden, zoals Petr Porosjenko, de eigenaar van het televisiestation Kanaal 5.

nog meer elite

Janoekovitsj wordt ook gesteund door een kleine elite van oligarchen, maar dan uit de oostelijke delen van het land. Hun rijkdom is vooral te danken aan privatisering van de industriële productie in het oosten van Oekraïne, het Donbas-gebied. Zij hebben, evenals hun tegenstanders bij de oppositie, enorme fortuinen vergaard door criminele, onwettelijke malversaties. Onder de aanhang van Janoekovitsj in het oosten van Oekraïne bestaat een gerechtvaardigde angst voor grootschalige werkloosheid wanneer Joesjtsjenko's neoliberale politieke ideeën werkelijkheid worden in het land. Joesjtsjenko is in het oosten van zijn land, en met name in het sterk geïndustrialiseerde Donbas-gebied, uiterst impopulair, wat hij te danken heeft aan het feit dat er tijdens de korte periode dat hij premier was, in 1999-2000, een aantal onrendabele mijnen werd gesloten. Ex-mijnwerkers verloren hun banen en nieuwe banen waren er niet. In die periode was het gemiddeld salaris van een mijnwerker in Oost-Oekraïne 290 Hryvna (circa 45 euro), nu zijn de salarissen verdubbeld, iets waar Janoekovitsj dankbaar voor wordt aangekeken. In Oost-Oekraïne wordt veel informatie gegeven over wat er gebeurde met de zware industrie en mijnbouw in de vroegere DDR en Polen, waar honderdduizenden banen verloren gingen. Bovendien vreest de grote Russische minderheid in Oekraïne allerlei vormen van discriminatie wanneer de nationalistische oppositie aan de macht zou komen. Repressieve maatregelen tegen Russen zijn vooral bekend uit de Baltische republieken Estland, Letland en Litouwen. Oekraïense Russen vrezen eenzelfde lot.