VPRO-uitzending over Georgië



Georgië op de Nederlandse radio


Op 12 oktober 1999 werd bij de VPRO op Radio 5 een documentaire uitgezonden over Georgië. In deze documentaire ging het over de huidige situatie in Georgië, de economische situatie, de corruptie, de menselijke verhoudingen, vluchtelingen uit Abchazeti. In de studio was uitgenodigd Bas van der Plas, als co"rdinator van InSudok, informatie- en dokumentatiecentrum over de voormalige Sovjet-Unie en de landen van het GOS, om een toelichting te geven op de documentaire.

Interviewer: In de studio zit Bas van der Plas. Welkom. Je hebt Russische en Sovjet-geschiedenis gestudeerd en je zet je onder andere in voor vluchtelingen uit Georgië in Nederland.
Bas van der Plas: In Nederland, maar ook in Georgië.
Int.: Je bent zelf een aantal keren in Georgië geweest?
BvdP: Dat klopt, en ik ga binnenkort weer naar Georgië.
Int.: Halverwege de documentaire zat je wat te zuchten... en je zei 'arm Georgië'...
BvdP: Het is echt arm Georgië, ja. Als je nagaat dat Georgië een heel oude cultuur heeft en als je nu hoort en ziet wat er allemaal gebeurt dan heb ik echt medelijden met Georgië omdat het echt een land is dat beter verdient dan nu.
Int.: Ja, waarom?
BvdP: Het is een prachtig land, een fijne bevolking, een eeuwenoude cultuur. En dat wordt de laatste tien jaar alleen maar afgebroken, de mensen worden tegen elkaar opgezet. Het hele erfgoed is bijna verdwenen. Het land is aan de rand van de afgrond gebracht door de politieke situatie van de afgelopen tien jaar, en ik vind het echt heel erg wat daar gebeurt.
Int.: Enkele jaren geleden heb je een artikel geschreven onder de titel "De repressie in Georgië gaat door" over vreselijke wantoestanden, over martelingen...
BvdP: Ja, er zitten nog heel wat mensen vast als politieke gevangenen in Georgië in gevangenissen of in speciale concentra- tiekampen en er is nog steeds een enorme repressie tegen de bevolking, en vooral tegen die delen van de bevolking die tegen het regime van Shevardnadze zijn. Het is nog steeds zo dat er demonstraties georganiseerd worden, bijvoorbeeld in Tbilisi, die door een enorme politiemacht uit elkaar geslagen worden. Mensen worden opgepakt, met veel geweld in politieauto's gesleurd, rechteloos op politiebureaus vastgezet, dat is nog steeds aan de orde van de dag.
Int.: Er zijn ongeveer 500 vluchtelingen uit Georgië in Neder- land?
BvdP: Dat is een schatting.
Int.: Dat zijn er niet zoveel...
BvdP: Nee, maar dat komt omdat de Nederlandse overheid de problemen in Georgië niet echt erkent. Er zijn heel wat mensen naar Nederland gekomen in de hoop recht te hebben op politiek asiel, maar in de meeste gevallen worden de politieke problemen van de mensen uit Georgië niet erkend door Nederland. Dus mensen mogen al blij zal als ze uiteindelijk een humanitaire status krijgen. Door de propaganda die er geweest is na de staatsgreep tegen Zviad Gamsachurdia, is Gamsachurdia in de Nederlandse pers vaak afgeschilderd als een extremist, als een dictator. Dat komt omdat de Nederlandse media over het algemeen de Russische propaganda gevolgd hebben. Toen Gamsachurdia president werd in Georgië in 1991 riep hij de onafhankelijkheid uit, hij wilde dat Georgië een onafhankelijk land zou worden. Maar de Kaukasus is voor de Russen een heel belangrijk gebied en het is de Russen er alles aan gelegen om in Georgië, maar ook in Azerbeidjan en in Armenië, weer een vinger in de pap te krijgen. Dus met Russische steun is er toen een staatsgreep gepleegd tegen Gamsachurdia en uiteindelijk is Shevardnadze daar aan het bewind gekomen.
Int.: Dat was ooit de minister van buitenlandse zaken in de Sovjet-Unie? En die Shevardnadze heeft eigenlijk in het Westen een goede naam.
BvdP: Ja, dat komt omdat hij beschouwd wordt als de architect van de perestrojka. Het kwam het Westen heel goed uit dat de Sovjet- Unie in elkaar stortte en daarom heeft Shevardnadze 'credits' toen hij president van Georgië werd. Maar we moeten niet vergeten dat diezelfde meneer Shevardnadze in de zestiger en zeventiger jaren KGB-chef in Georgië was en daar ook al, uit naam van de Sovjet-Unie, een enorm repressief bewind heeft gevoerd. Ook tijdens die periode zijn er heel wat mensen in de gevangenis verdwenen in Georgië. Shevardnadze is helemaal niet geliefd in Georgië. Op 31 oktober zijn er verkiezingen, ik heb informatie uit Georgië gekregen dat er nu al mensen onder druk worden gezet om toch vooral op de partij van Shevardnadze te stemmen. Dat gaat dan om mensen die hun kinderen op school hebben, de ouders worden onder druk gezet: 'stem op de Burger-Unie van Shevardnadze, anders wordt het je kinderen moeilijk gemaakt op school', het gaat om mensen in bedrijven om toch vooral op Shevardnadze te stemmen. Een paar dagen geleden is er in een wijk in Tbilisi een pijpleiding gesprongen die straks voor de verwarming moet zorgen. De bewoners van de wijk zijn onder druk gezet: 'stem straks op de partij van Shevardnadze, dan maak je een kans dat de leiding gerepareerd wordt'. Dit soort dingen gebeuren dus nog steeds in Georgië en dat zijn problemen die door de Nederlandse overheid niet echt erkend worden, omdat Nederland ook met economische belangen in de Kaukasus zit, onder andere vanwege de olievoorra- den.
Int.: En wat ga je daar in november nou precies doen?
BvdP: Er is een conferentie over de mensenrechten in het Kaukasus-gebied en ik ben daar als vertegenwoordiger naar toe. En ik moet veel mensen langs die ik daar ken. Ik werk samen met Georgische organisaties en we proberen elkaar, als een soort brug tussen Nederland en Georgië, te ondersteunen. Al is het minimaal wat wij op dit moment kunnen doen, maar als er hier geen mensen zijn die ook in de Georgische zaak geloven, in de vrijheid geloven, dan is het voor Georgië helemaal erg moeilijk. Dus ik probeer mensen in Georgië ook moreel te ondersteunen en in ieder geval duidelijk te maken dat er meer mensen op de hoogte zijn van de echte situatie in Georgië. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het Nederlandse ministerie van justitie dat alles afdoet met de woorden 'het is een veilig land op dit moment', wat absoluut niet het geval is.
Int.: Vanwaar die specifieke belangstelling voor Georgië?
BvdP: Het heeft er mee te maken dat ik op een gegeven moment met Georgiërs in Nederland in aanraking kwam, daarmee bevriend ben geraakt en mij daarna in het bijzonder voor hun land ben gaan interesseren en na een eerste bezoek aan Georgië daar ook heel veel contacten heb opgedaan. Ik heb daar gezien wat voor geweldige bevolking het is...
Int.: Was je er ook voor 1990 geweest?
BvdP: Nee, ik ben er in de Sovjetperiode nooit geweest.
Int.: Daarna ben je er een aantal malen geweest, zie je het verslechteren?
BvdP: Ja, vooral economisch gaat het iedere keer weer slechter. Ik heb tijdens mijn vorige bezoek kennis gemaakt met een professor van de Universiteit van Tbilisi, die nu in leven blijft door lege flessen in te zamelen, ik heb een professor in de biochemie ontmoet die -gelukkig- een auto had en nu werkt als taxichauffeur, ik zie iedere keer als ik daar kom dat de situatie verslechterd is. Op dit moment hebben met name de gepensioneerden het buitengewoon moeilijk, het gemiddelde pensioen is ongeveer een tientje per maand en daar kun je ongeveer acht broden van kopen, dan houdt het wel zo'n beetje op.
Int.: Onze tijd zit erop. Hartelijk dank, Bas van der Plas, en succes met het werk.
BvdP: Graag gedaan...